Rouwen

• niks lijkt meer hetzelfde
• wat is rouwen?
• manieren om te rouwen
• rouwverwerking
• rouwtaken
• hoe lang duurt de rouw?
• pathologische - Vastgelopen rouw.

Niks lijkt meer hetzelfde...

Wanneer mensen iemand verliezen die belangrijk voor hen is, dan verandert er iets in hun leven. De wereld ziet er anders uit, niets lijkt meer hetzelfde. Prioriteiten verschuiven. Wat eerst belangrijk was, wordt van ondergeschikt belang. Dat is een schokkende ervaring omdat het meestal ook betekent dat je niet meer op dezelfde golflengte zit als de mensen om je heen. Rouwen kun je zien als het proces van iemand om zich aan te passen aan die totaal veranderde situatie.
Rouw is de normale aanpassing aan een verlies, het is geen ziekte. De rouwende staat voor de taak zijn verwachtingen, zijn heden en zijn toekomst aan te passen aan de nieuwe situatie waarin de ander voor altijd weg is.

Wat is rouwen?

Rouw ontstaat als reactie op het verlies van iemand die een grote betekenis had in je leven. De pijn van dat gemis is de ‘prijs’ die je betaalt voor de band met de overledene.
Je moet je leven opnieuw afstemmen, de geliefde persoon is immers voorgoed weg.
Rouwen is om die reden een proces van aanpassen.

Rouw is een gezonde reactie op een overweldigend verlies.
Rouw is een normale reactie.

Iedereen maakt ingrijpende verliezen mee: niet alleen door de dood maar ook door het leven. Verlies van het werk, van een huwelijk, van vriendschap, van gezondheid zijn voorbeelden van betekenisvolle verliezen. Ook de verliezen die wij ervaren door de natuurlijke loop van het leven, zoals wanneer de kinderen het ouderlijk huis verlaten of bij het afsluiten van het arbeidzame leven, kunnen ingrijpend zijn.
Eén van de ingrijpendste verliezen waarvoor een mens zich geplaatst ziet is het verlies van een dierbare door overlijden.

Wanneer je verliest wat je dierbaar is rouw en rouwverwerking een gevolg daarvan.
Je moet opnieuw leren leven, nu zonder die ander.

Rouw is de prijs die je betaalt voor betrokkenheid en liefde voor de overledene.
Je moet afscheid nemen van iemand waarvan je hield en je moet het leven opnieuw gaan afstemmen zonder die persoon.
Maar rouw kan (na een tijd) ook positieve elementen in zich herbergen, zoals het ontdekken van je innerlijke kracht, de glimlach om de herinneringen aan een fijn moment samen beleeft, de dankbaarheid om wat de overledene voor je heeft betekent en de dingen die hij je heeft meegegeven.
Het rouwproces is heel persoonlijk, iedereen is anders en rouwt daarom ook anders. Daarom is het ook niet mogelijk te zeggen hoe lang een rouwproces duurt. De meeste rouwenden kunnen na verloop van tijd weer functioneren en het leven weer als zinvol ervaren. De pijn en het verdriet zullen immers nooit helemaal over gaan.

Top

Er zijn vele manieren om rouw te omschrijven.

De wijze waarop de omgeving tegen rouw aankijkt bepaalt mede de werkelijkheid en de wijze van omgaan met de rouwende. We geven enkele voorbeelden van definities:

• Je kan rouw zien als het totaal van gevoelens, gedachten en gedrag dat ontstaat ten gevolge van het permanent missen van iets of iemand dierbaars. Dit is niet beperkt tot personen maar het kan ook een voorwerp zijn zoals een huis, een lichaamsdeel, een baan of een bepaalde wens.
• Een rouwende levert aan de ene kant een gevecht om de pijn en het verdriet te boven te komen. In het begin is hij de pijn en wordt er volledig door in beslag genomen. Na verloop van tijd verandert pijn zijn in pijn hebben. - Aan de andere kant worstelt de rouwende om zijn leven weer op de rails te krijgen. Hij leert de wereld opnieuw kennen. Het weefsel van het leven moet in feite opnieuw geweven worden. Het levensverhaal van degene die een verlies heeft geleden heeft een nieuwe wending gekregen, hij staat voor de taak er betekenis aan te geven en te zorgen voor de voortgang van zijn levensverhaal.
• Belangrijke aspecten bij rouw zijn de emotionele reactie op het verlies, het aanpassen aan de nieuwe situatie, het geven van betekenis aan het verlies en het opnieuw vormgeven van het levensverhaal.
• Je kunt rouwen ook zien als het interpreteren en opnieuw interpreteren van de wereld en van de relaties met belangrijke andere mensen. Rouw is zowel een denk- als een emotioneel proces dat plaatsvindt in een omgeving waarvan ook degene die dood is deel uitmaakt. Het is een doorgaand proces dat de rouwende voor de rest van zijn leven op verschillende manieren raakt. Er overheen komen is niet de juiste formulering, maar men verandert door de ervaring. Een deel van die verandering is een gewijzigde, maar blijvende relatie met de overledene.

Top

Rouwverwerking

Rouwverwerking is een proces wat op ieders persoonlijk niveau verricht moet worden.
Het proces is het hele complex van gevoelens, reacties en veranderingen.
Iemand door de dood verliezen verandert ons leven en wel op een heel ingrijpende manier.

Rouw is iets waar je doorheen moet. Zich aan gevoelens van rouw en verdriet onttrekken is een gevaarlijke aangelegenheid die tot ziekte en ernstige stoornissen kan leiden. Wat nog erger is: het wegvluchten voor onze gevoelens zal ons in psychisch opzicht blokkeren, ons geest-lijk rijpingsproces komt tot stilstand.
Onno van der Hart zegt; " Afscheid nemen is door de pijn heen groeien". Vaak is dat haast niet op te brengen en wil je tegen de situatie in opstand komen. Het is hard 'werken' (ver-werken) om uiteindelijk verdriet te overwinnen, wat niet wil zeggen dat er geen verdriet meer is en dat je de overledene niet zult blijven missen. Hij zal altijd in je blijven voortleven, maar de rol die hij in je leven speelt zal anders worden.

Hoelang een rouwproces duurt is persoonsgebonden. Dit heeft te maken met de persoonlijke ervaringen die men voor de dood met de dierbare heeft meegemaakt. De vraag: "hoe lang duurt een rouwproces?" is dan ook net zo irrelevant als de vraag: "hoe kort duurt een rouwproces?"
Een rouwproces wordt vaak ingedeeld in verschillende fases. Dit wordt vaak gedaan om de verschillende reacties van nabestaanden in een breder kader te plaatsen en om zich te krijgen op de manier waarop rouwprocessen over het algemeen verlopen. Meestal spreekt men bij de eerste fase van: ‘Shock / Ongeloof’; bij de laatste fase spreken ze over: ‘Herstel / Voltooiing’.
Het rouwproces in fases of taken opdelen lijkt handig, maar kent ook nadelen. Als je een rouwproces namelijk opdeelt, wordt daarmee in feite gezegd, dat dit proces altijd en voor iedereen op gelijke wijze verloopt. Wat natuurlijk niet het geval is.

De rouwfasen verlopen ook niet altijd in dezelfde volgorde, soms komt men ook terug in een fase die al voorbij was, soms komen twee fasen tegelijk voor.
Vandaar dat het woord 'fase' eigenlijk niet zo goed gekozen is. Daarom hebben we het soms over 'rouwtaken'.
De ervaring leert dat de taken gedurende het hele proces door elkaar kunnen lopen.

Top

De rouwtaken

Taak 1 - Het aanvaarden van de realiteit van het verlies
De realiteit van het overlijden dringt geleidelijk door. Men ‘weet’ dat de dierbare is overleden, maar beseft het op een ander niveau nog niet. In de regel vraagt deze taak bij een niet-verwacht overlijden meer tijd. Besef van de onomkeerbaarheid is nodig om de pijn van het gemis te kunnen voelen. Een aspect van de aanvaarding is het innerlijk weten dat hereniging in dit leven niet meer mogelijk is.

Taak 2 - Het doorleven van de pijn en het verdriet
Volgens Worden is het noodzakelijk om de pijn te voelen en er niet voor weg te lopen. ‘Het is onmogelijk om iemand te verliezen van wie je veel hebt gehouden en geen pijn te voelen.’
Andere wetenschappers nuanceren dit: in sommige gevallen, bijvoorbeeld bij het overlijden van een ouder op zeer hoge leeftijd kan dit ook met weinig verdriet gepaard gaan. Er hoeft dan ook niet altijd sprake te zijn van veel verdriet of pijn.

Taak 3 - Het aanpassen aan een nieuw leven waarin de overledene niet meer aanwezig is
De rouwende moet zich als het ware leren instellen op alle veranderingen.
De overledene had wellicht veel betekenissen en functies voor de ander. Hij of zij was een kameraad, een seksuele partner, iemand die het huishouden organiseerde of iemand die misschien het initiatief nam in het contact met anderen. Dit vraagt aanpassing en soms nieuwe vaardigheden.
De sociale omgeving reageert anders op een paar dan op een alleenstaande. Een ouder is na de dood van een enig kind voor de maatschappij geen vader of moeder meer. Het gaat hier dus niet alleen om veranderingen in het dagelijks leven maar ook om veranderingen in de wijze waarop de maatschappij naar de nabestaande en de nabestaande naar zichzelf kijkt.

Taak 4 - De overledene emotioneel een plaats geven en het oppakken van de draad van het leven
Vroeger dacht men dat een voorwaarde voor een goede verliesverwerking zou zijn dat de band met de overledene werd doorgesneden. Tegenwoordig wordt daar anders over gedacht. De relatie met de overledene blijft bestaan, maar de overledene krijgt wel een andere plaats, wordt herinnering. De emotionele energie kan hierna geïnvesteerd worden in andere dingen of in een andere relatie.
Het is moeilijk te zeggen op welk moment een verlies verwerkt is. Mensen hebben meer of minder tijd nodig. Er bestaan geen regels hoe iemand die gemoedstoestand bereikt. Soms gaat de pijn nooit helemaal over terwijl het leven wel weer als zinvol wordt ervaren. Het is heel normaal om af en toe weer verdriet te hebben als daar aanleiding voor is. Dat hoort er gewoon bij.

Top

Hoe lang duurt de rouw?

Vaak lijkt het na een tijdje weer goed te gaan maar dan ineens is daar weer een hevig gevoel van verdriet, ook als alle fasen doorlopen zijn kan dit voorkomen. Dit is niet raar en hoort erbij, hoewel naasten misschien raar kunnen reageren op jouw plotselinge emoties. Soms kun je deze momenten van te voren aan zien komen: zijn/ haar verjaardag, kerst etc. Hier kun je je op voorbereiden, maar dit wil echter niet zeggen dat het makkelijker is. Soms komen deze momenten ook uit het niets op, bijvoorbeeld door bijvoorbeeld iets wat je op de televisie ziet, een nummer op de radio of een plotselinge herinnering tijdens het dagdromen.

Het belangrijkste is dat je ervoor zorgt dat wanneer je het moeilijk krijgt en verdrietig, boos of teruggetrokken bent je er uitgerekent dan voor zorgt dat je er ten alle tijde met iemand die dicht bij je staat hebt om erover te praten. Vertel hen wanneer het moeilijk wordt, vraag om een avondje afleiding en geef hen ook de kans iets te kunnen betekenen voor je tijdens moeilijke dagen.

Het antwoord op de vraag hoelang rouwverwerking hoort te duren is dus niet eenduidig en simpel te beantwoorden. Het is een persoonlijk en individueel proces dat van drie dagen tot maanden en zelfs jaren kan duren. Het hangt samen met de band tussen overledene en achterblijver en persoonlijkheid.

Wanneer je twijfels hebt over of jij juist bezig bent of het gevoel hebt dat je vastloopt, praat er dan over hier op het forum of met je huisarts/ psycholoog.
Probeer je verdriet (wat er ook gebeurd) niet te verdringen! Dit stelt de rouwverwerking enkel uit en lost je problemen niet op. Vaak worden ze zelfs nog erger! Onderga het proces, vroeg of laat gebeurd dat toch!

Top

Pathologische - Vastgelopen rouw

Wanneer je rouw probeert te ontlopen krijg je vaak later psychologische problemen.
Er is dus een verschil tussen normale rouw en pathologische rouw, maar dit verschil is gradueel en zeer moeilijk te definiëren.

Hoe kan je pathologische, vastgelopen rouw herkennen?

Er is een verschil tussen normale rouw en pathologische rouw, maar dit verschil is gradueel en zeer moeilijk te definiëren.
We kunnen van een verwerkingsstoornis spreken wanneer het dynamische karakter van het rouwproces ontbreekt en de rouw vastloopt. Dit kan zich uiten door:

• na min of meer lange tijd nog steeds vermijden de realiteit onder ogen te zien, te redeneren alsof de overledene nog aanwezig is (bv. steeds in de tegenwoordige tijd praten als het over de overledene gaat).
• na min of meer lange tijd nog steeds gepreoccupeerd te blijven met de overledene: in het dagelijkse leven nog steeds rekening houden wordt met de overledene (bv. de kleren worden schoongehouden, de tafel wordt gedekt voor de overledene).
• opvallend vaak situaties en gesprekken te vermijden die herinneren aan het verlies.

Top